Deinstytucjonalizacja placówek opieki całkowitej nad dziećmi i młodzieżą w województwie łódzkim – 2020
.png)
Streszczenie raportu z badania naukowego pn. Deinstytucjonalizacja placówek opieki całkowitej nad dziećmi i młodzieżą w województwie łódzkim
Celem tego opracowania jest ukazanie perspektyw procesu deinstytucjonalizacji pieczy zastępczej w wymiarze lokalnym, w kontekście zarówno strategicznych dokumentów międzynarodowych odzwierciedlających kluczowość procesu deinstytucjonalizacji w szerokim rozumieniu tego słowa w reformach polityki społecznej Unii Europejskiej, jak i w odniesieniu do treści powiązanych tematycznie dokumentów krajowych i regionalnych. Pojęciem deinstytucjonalizacji posługujemy się przy tym w rozumieniu zaproponowanym zespół Regionalnego Centrum Polityki Społecznej w Łodzi. Deinstytucjonalizacja oznacza zatem przede wszystkim wspieranie rodzin i rozwój pieczy zastępczej poprzez: a/ wspieranie samych dzieci i ich rodziny, w taki sposób, aby zapobiec oddzieleniu dziecka od rodziców, przy jednoczesnym skoncentrowaniu się na potrzebach i prawach dziecka oraz
b/ zapewnienie dzieciom, których sytuacja wymaga umieszczenie w pieczy zastępczej opieki dobrej jakości, w pierwszej kolejności w jej zawodowych formach o charakterze rodzinnym i rodzinkowym. Deinstytucjonalizacji na poziomie operacyjnym towarzyszą: profilaktyka problemów społecznych poprzez wsparcie rodzin w wypełnianiu funkcji opiekuńczo-wychowawczych (poradnictwo specjalistyczne, interwencje kryzysowe, usługi terapeutyczne, placówki wsparcia dziennego, asystentura rodzinna), rozwój rodzinnych form pieczy zastępczej oraz adopcji dla dzieci z uregulowaną sytuacją prawną (zwłaszcza umieszczanie dzieci poniżej 10 roku życia wyłącznie w rodzinnych formach pieczy), z poszanowaniem zasady krótkoterminowości pobytu w instytucji dziecka w sytuacji kryzysowej oraz zasady nierozdzielania rodzeństw, zmiany w instytucjonalnej pieczy zastępczej (etapowe zmniejszanie do 14 liczby dzieci w placówkach stacjonarnych) (RCPS, niedatowany materiał wewnętrzny).
Podkreślmy, że chociaż Polska poprzez dokumenty, takie jak np. Karta Praw Podstawowych UE czy też Konwencja o prawach osób niepełnosprawnych, zobowiązała się do podjęcia działań na
rzecz deinstytucjonalizacji w pierwszej dekadzie obecnego stulecia, to ani na poziomie krajowym ani regionalnym nie opublikowano do tej pory (listopad 2020) żadnej strategii deinstytucjonalizacji. Konstytutywnym elementem takich strategii powinna być wszechstronna diagnoza sytuacji uwzględniająca analizę potrzeb i zasobów, istniejących systemów pomocowych, wzorów ich działania, dominujących trendów. Opracowanie to jest pierwszą tego typu pozycją odnoszącą się do problematyki deinstytucjonalizacji w regionie łódzkim. Analizujemy w nim perspektywy deinstytucjonalizacji pieczy zastępczej w województwie, na terenie którego od lat – jako socjolożki związane zarówno ze światem akademii, jak i instytucjami polityki społecznej – obserwujemy i badamy problemy społeczne oraz funkcjonowanie systemów i instytucji pomocowych. Uznajemy, że choć województwo łódzkie jest regionem specyficznym, co odzwierciedla się we wskaźnikach dotyczących poziomu zamożności, zdrowia, zadowolenia z życia i zaufania społecznego, to opublikowanie wyników naszych analiz, może mieć w pewnej mierze znaczenie dla badań stanowiących podstawę diagnozy i monitorowania procesu deinstytucjonalizacji na innych obszarach.
W trzech pierwszych rozdziałach opracowania przestawiamy efekty desk research – analizy treści celowo dobranych, kluczowych dla procesu deinstytucjonalizacji, dokumentów. W rozdziale pierwszym omawiamy dokumenty tworzone przez związki państw i ich agendy oraz organizacje międzynarodowe w odniesieniu do wartości leżących u podstaw procesu deinstytucjonalizacji, jego celów i kierunków oraz konkretnych wskazówek dotyczących wdrażania procesu deinstytucjonalizacji, takich jak opracowywanie tematycznych strategii, czy wspieranie rozwoju wysokiej jakości usług w środowisku lokalnym z uwzględnieniem kwestii rozwoju zawodowego profesjonalistów zatrudnionych w instytucjach i organizacjach pomocowych, a także monitoringu i finansowania. Rozdział ten kończy opis zagrożeń i barier procesu deinstytucjonalizacji wskazywanych przez autorów dokumentów. W rozdziale drugim przedstawiamy efekty analizy polskich dokumentów wyznaczających ramy prawno-organizacyjne dla procesu deinstytucjonalizacji w Polsce – ustawy zasadniczej, sześciu innych ustaw przedmiotowych oraz jedynego jak dotąd ogólnie powiązanego z problematyką deinstytucjonalizacji dokumentu strategicznego jakim jest Krajowy Program Przeciwdziałania Ubóstwu. Rozdział trzeci zawiera z kolei analizę dwóch strategii regionalnych – „Strategii Rozwoju Województwa Łódzkiego” oraz „Wojewódzkiej Strategii w Zakresie Polityki Społecznej” obowiązujących do roku 2020. Przytaczamy diagnozę sytuacji w województwie w kontekście deinstytucjonalizacji oraz wątki związane z problematyką usług społecznych. Wyprzedzając nieco treści czwartego rozdziału w sposób arbitralny podajemy tu także niektóre dane pochodzące z monitoringów realizacji strategii w zakresie polityki społecznej. W czwartym rozdziale opracowania przedstawiamy wyniki ilościowych analiz dotyczących stanu (dla roku 2019) instytucjonalnej i rodzinnej pieczy zastępczej oraz wybranych form wspierania rodziny w środowisku lokalnym. Podkreślmy, że w powszechnej świadomości w Polsce pomiędzy podopiecznymi placówek opiekuńczo-wychowawczych a dziećmi podlegającymi instytucjonalizacji stawiany jest zazwyczaj znak równości. Jednak zarówno wiedza na temat rozwiązań administracyjno-prawnych, jak i praktyk instytucji realizujących zadania z zakresu polityki społecznej skłaniają do szerszego spojrzenia na problem oszacowania skali instytucjonalizacji oraz próbę oceny stanu zaawansowania procesu deinstytucjonalizacji. Wychodzimy zatem poza perspektywę pomocy społecznej i powiązanej z nią pieczy zastępczej docierając do danych dotyczących liczby dzieci i nastolatków przebywających w instytucjach także poza systemem pomocy społecznej. Publikujemy dane dotyczące funkcjonowania żłobków i przedszkoli, placówek wsparcia dziennego, poradnictwa specjalistycznego, asystentury rodzinnej oraz rodzin wspierających. Prezentowane w czwartym rozdziale dane sprawiać niekiedy mogą wrażenie podstawowych, trzeba jednak podkreślić, że dotarcie do nich oraz spójne ich opracowanie stanowiło niebagatelne wyzwanie badawcze. Zamieszczane są one bowiem w systemach bazodanowych udostępnianych na różnych zasadach przez administrację publiczną. O kwestiach tych piszemy w zamieszczonej w aneksie krótkiej nocie metodologicznej. Ograniczamy się przy tym do danych dotyczących realizowanych przez instytucje pomocowe usług dla dzieci i rodzin, które uznać można za podstawowe w zabezpieczeniu potrzeb użytkowników. Pomijamy tu obszerne kwestie edukacji (z wyjątkiem dostępu do żłobków i przedszkoli), uczestnictwa w kulturze, dostępu do usług związanych ze sportem i rekreacją, czy też usług rynku pracy, wszystko to stanowi szeroki kontekst procesu socjalizacji. W ostatnim piątym rozdziale opracowania umieszczamy zestawienie barier procesu deinstytucjonalizacji w województwie łódzkim zidentyfikowanych w wyniku przeprowadzonej przez nas analizy z odniesieniem do wyzwań wymienianych przez innych badaczy pieczy zastępczej. Podkreślamy zatem, że publikacja ta stanowi zaledwie wstęp do dalszych rozległych badań i analiz, jakie powinny być prowadzone w związku z deinstytucjonalizacją zgodnie z założeniami tego procesu przedstawionymi w dokumentach strategicznych. Towarzyszy nam także świadomość, że przedstawiamy stan rzeczywistości, która w związku z pandemią SARS Covid-19, stała się przeszłością. Niewątpliwie, sama pandemia powoduje znaczne nasilenie problemów społecznych oddziałujących na codzienne funkcjonowanie dorosłych, młodzieży i dzieci. Zwiększenie zapotrzebowania na usługi społeczne już w chwili obecnej stawia projektantów i realizatorów polityki społecznej, a także badaczy przed wyzwaniami, z jakimi do tej pory nie mieliśmy do czynienia.
Aby przeczytać dokument proszę kliknąć w link: Deinstytucjonalizacja placówek opieki całkowitej nad dziećmi i młodzieżą w województwie łódzkim
wersje mobilne:
Deinstytucjonalizacja_placowek_opieki_calkowitej_nad_dziecmi_i_mlodziez%C4%85_w_wojewodztwie_lodzkim.epub
Deinstytucjonalizacja_placowek_opieki_calkowitej_nad_dziecmi_i_mlodziez%C4%85_w_wojewodztwie_lodzkim.mobi
Celem tego opracowania jest ukazanie perspektyw procesu deinstytucjonalizacji pieczy zastępczej w wymiarze lokalnym, w kontekście zarówno strategicznych dokumentów międzynarodowych odzwierciedlających kluczowość procesu deinstytucjonalizacji w szerokim rozumieniu tego słowa w reformach polityki społecznej Unii Europejskiej, jak i w odniesieniu do treści powiązanych tematycznie dokumentów krajowych i regionalnych. Pojęciem deinstytucjonalizacji posługujemy się przy tym w rozumieniu zaproponowanym zespół Regionalnego Centrum Polityki Społecznej w Łodzi. Deinstytucjonalizacja oznacza zatem przede wszystkim wspieranie rodzin i rozwój pieczy zastępczej poprzez: a/ wspieranie samych dzieci i ich rodziny, w taki sposób, aby zapobiec oddzieleniu dziecka od rodziców, przy jednoczesnym skoncentrowaniu się na potrzebach i prawach dziecka oraz
b/ zapewnienie dzieciom, których sytuacja wymaga umieszczenie w pieczy zastępczej opieki dobrej jakości, w pierwszej kolejności w jej zawodowych formach o charakterze rodzinnym i rodzinkowym. Deinstytucjonalizacji na poziomie operacyjnym towarzyszą: profilaktyka problemów społecznych poprzez wsparcie rodzin w wypełnianiu funkcji opiekuńczo-wychowawczych (poradnictwo specjalistyczne, interwencje kryzysowe, usługi terapeutyczne, placówki wsparcia dziennego, asystentura rodzinna), rozwój rodzinnych form pieczy zastępczej oraz adopcji dla dzieci z uregulowaną sytuacją prawną (zwłaszcza umieszczanie dzieci poniżej 10 roku życia wyłącznie w rodzinnych formach pieczy), z poszanowaniem zasady krótkoterminowości pobytu w instytucji dziecka w sytuacji kryzysowej oraz zasady nierozdzielania rodzeństw, zmiany w instytucjonalnej pieczy zastępczej (etapowe zmniejszanie do 14 liczby dzieci w placówkach stacjonarnych) (RCPS, niedatowany materiał wewnętrzny).
Podkreślmy, że chociaż Polska poprzez dokumenty, takie jak np. Karta Praw Podstawowych UE czy też Konwencja o prawach osób niepełnosprawnych, zobowiązała się do podjęcia działań na
rzecz deinstytucjonalizacji w pierwszej dekadzie obecnego stulecia, to ani na poziomie krajowym ani regionalnym nie opublikowano do tej pory (listopad 2020) żadnej strategii deinstytucjonalizacji. Konstytutywnym elementem takich strategii powinna być wszechstronna diagnoza sytuacji uwzględniająca analizę potrzeb i zasobów, istniejących systemów pomocowych, wzorów ich działania, dominujących trendów. Opracowanie to jest pierwszą tego typu pozycją odnoszącą się do problematyki deinstytucjonalizacji w regionie łódzkim. Analizujemy w nim perspektywy deinstytucjonalizacji pieczy zastępczej w województwie, na terenie którego od lat – jako socjolożki związane zarówno ze światem akademii, jak i instytucjami polityki społecznej – obserwujemy i badamy problemy społeczne oraz funkcjonowanie systemów i instytucji pomocowych. Uznajemy, że choć województwo łódzkie jest regionem specyficznym, co odzwierciedla się we wskaźnikach dotyczących poziomu zamożności, zdrowia, zadowolenia z życia i zaufania społecznego, to opublikowanie wyników naszych analiz, może mieć w pewnej mierze znaczenie dla badań stanowiących podstawę diagnozy i monitorowania procesu deinstytucjonalizacji na innych obszarach.
W trzech pierwszych rozdziałach opracowania przestawiamy efekty desk research – analizy treści celowo dobranych, kluczowych dla procesu deinstytucjonalizacji, dokumentów. W rozdziale pierwszym omawiamy dokumenty tworzone przez związki państw i ich agendy oraz organizacje międzynarodowe w odniesieniu do wartości leżących u podstaw procesu deinstytucjonalizacji, jego celów i kierunków oraz konkretnych wskazówek dotyczących wdrażania procesu deinstytucjonalizacji, takich jak opracowywanie tematycznych strategii, czy wspieranie rozwoju wysokiej jakości usług w środowisku lokalnym z uwzględnieniem kwestii rozwoju zawodowego profesjonalistów zatrudnionych w instytucjach i organizacjach pomocowych, a także monitoringu i finansowania. Rozdział ten kończy opis zagrożeń i barier procesu deinstytucjonalizacji wskazywanych przez autorów dokumentów. W rozdziale drugim przedstawiamy efekty analizy polskich dokumentów wyznaczających ramy prawno-organizacyjne dla procesu deinstytucjonalizacji w Polsce – ustawy zasadniczej, sześciu innych ustaw przedmiotowych oraz jedynego jak dotąd ogólnie powiązanego z problematyką deinstytucjonalizacji dokumentu strategicznego jakim jest Krajowy Program Przeciwdziałania Ubóstwu. Rozdział trzeci zawiera z kolei analizę dwóch strategii regionalnych – „Strategii Rozwoju Województwa Łódzkiego” oraz „Wojewódzkiej Strategii w Zakresie Polityki Społecznej” obowiązujących do roku 2020. Przytaczamy diagnozę sytuacji w województwie w kontekście deinstytucjonalizacji oraz wątki związane z problematyką usług społecznych. Wyprzedzając nieco treści czwartego rozdziału w sposób arbitralny podajemy tu także niektóre dane pochodzące z monitoringów realizacji strategii w zakresie polityki społecznej. W czwartym rozdziale opracowania przedstawiamy wyniki ilościowych analiz dotyczących stanu (dla roku 2019) instytucjonalnej i rodzinnej pieczy zastępczej oraz wybranych form wspierania rodziny w środowisku lokalnym. Podkreślmy, że w powszechnej świadomości w Polsce pomiędzy podopiecznymi placówek opiekuńczo-wychowawczych a dziećmi podlegającymi instytucjonalizacji stawiany jest zazwyczaj znak równości. Jednak zarówno wiedza na temat rozwiązań administracyjno-prawnych, jak i praktyk instytucji realizujących zadania z zakresu polityki społecznej skłaniają do szerszego spojrzenia na problem oszacowania skali instytucjonalizacji oraz próbę oceny stanu zaawansowania procesu deinstytucjonalizacji. Wychodzimy zatem poza perspektywę pomocy społecznej i powiązanej z nią pieczy zastępczej docierając do danych dotyczących liczby dzieci i nastolatków przebywających w instytucjach także poza systemem pomocy społecznej. Publikujemy dane dotyczące funkcjonowania żłobków i przedszkoli, placówek wsparcia dziennego, poradnictwa specjalistycznego, asystentury rodzinnej oraz rodzin wspierających. Prezentowane w czwartym rozdziale dane sprawiać niekiedy mogą wrażenie podstawowych, trzeba jednak podkreślić, że dotarcie do nich oraz spójne ich opracowanie stanowiło niebagatelne wyzwanie badawcze. Zamieszczane są one bowiem w systemach bazodanowych udostępnianych na różnych zasadach przez administrację publiczną. O kwestiach tych piszemy w zamieszczonej w aneksie krótkiej nocie metodologicznej. Ograniczamy się przy tym do danych dotyczących realizowanych przez instytucje pomocowe usług dla dzieci i rodzin, które uznać można za podstawowe w zabezpieczeniu potrzeb użytkowników. Pomijamy tu obszerne kwestie edukacji (z wyjątkiem dostępu do żłobków i przedszkoli), uczestnictwa w kulturze, dostępu do usług związanych ze sportem i rekreacją, czy też usług rynku pracy, wszystko to stanowi szeroki kontekst procesu socjalizacji. W ostatnim piątym rozdziale opracowania umieszczamy zestawienie barier procesu deinstytucjonalizacji w województwie łódzkim zidentyfikowanych w wyniku przeprowadzonej przez nas analizy z odniesieniem do wyzwań wymienianych przez innych badaczy pieczy zastępczej. Podkreślamy zatem, że publikacja ta stanowi zaledwie wstęp do dalszych rozległych badań i analiz, jakie powinny być prowadzone w związku z deinstytucjonalizacją zgodnie z założeniami tego procesu przedstawionymi w dokumentach strategicznych. Towarzyszy nam także świadomość, że przedstawiamy stan rzeczywistości, która w związku z pandemią SARS Covid-19, stała się przeszłością. Niewątpliwie, sama pandemia powoduje znaczne nasilenie problemów społecznych oddziałujących na codzienne funkcjonowanie dorosłych, młodzieży i dzieci. Zwiększenie zapotrzebowania na usługi społeczne już w chwili obecnej stawia projektantów i realizatorów polityki społecznej, a także badaczy przed wyzwaniami, z jakimi do tej pory nie mieliśmy do czynienia.
Aby przeczytać dokument proszę kliknąć w link: Deinstytucjonalizacja placówek opieki całkowitej nad dziećmi i młodzieżą w województwie łódzkim
wersje mobilne:
Deinstytucjonalizacja_placowek_opieki_calkowitej_nad_dziecmi_i_mlodziez%C4%85_w_wojewodztwie_lodzkim.epub
Deinstytucjonalizacja_placowek_opieki_calkowitej_nad_dziecmi_i_mlodziez%C4%85_w_wojewodztwie_lodzkim.mobi
